Strona wykorzystuje pliki cookies, jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki.
W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony!
  • Żołnierze 2 Korpusu Polskiego na patrolu bojowym we Włoszech (1944)/ foto: FN

    Żołnierze 2 Korpusu Polskiego na patrolu bojowym we Włoszech (1944)/ foto: FN

  • Piechota 2 Korpusu Polskiego w bitwie o Monte Cassino / foto: NAC

    Piechota 2 Korpusu Polskiego w bitwie o Monte Cassino / foto: NAC

  • Gen. Władysław Sikorski i brytyjska para królewska odbierają defiladę 1 Korpusu Polskiego (1941) / foto: NAC

    Gen. Władysław Sikorski i brytyjska para królewska odbierają defiladę 1 Korpusu Polskiego (1941) / foto: NAC

  • 1 Dywizja Pancerna podczas bitwy pod Falaise  (Normandia, 1944)/ foto: NAC

    1 Dywizja Pancerna podczas bitwy pod Falaise  (Normandia, 1944)/ foto: NAC

  • 1 Dywizja Pancerna - piechota / foto: NAC

    1 Dywizja Pancerna - piechota / foto: NAC

  • Niszczyciel ORP

    Niszczyciel ORP "Piorun", wsławiony udziałem w zatopieniu pancernika "Bismarck" (1941) / foto: NAC

  • 1 Samodzielna Brygada Spadochronowa / foto: NAC

    1 Samodzielna Brygada Spadochronowa / foto: NAC

  • Samoloty Spitfire polskiego 303 Dywizjonu Myśliwskiego podczas lotu/ foto: NAC

    Samoloty Spitfire polskiego 303 Dywizjonu Myśliwskiego podczas lotu/ foto: NAC

download redWszystkie osoby i instytucje, które chcą włączyć się w promocję Żołnierzy Tułaczy mogą pobrać nieodpłatnie ich biogramy z serwera ftp

ftp: ftp.okcjo.com.pl
login: wrzutnia2.okcjo.com.pl
hasło: eSoEkH4G

Gen. Zygmunt Bohusz-Szyszko
(1883-1982)

36 BOHUSZ-Szyszko     pdf-64

Zygmunt Bohusz-Szyszko (1893-1982)

Urodził się 19 stycznia 1893 roku w Chełmie Lubelskim w polskiej rodzinie o korzeniach szlacheckich. Rodzina pielęgnowała tradycje patriotyczne. Ojciec, Jakub, był oficerem w armii rosyjskiej, a sam Zygmunt, jako młody chłopak został do niej wcielony. Po ukończeniu korpusu kadetów w Pskowie wstąpił do Aleksandrowskiej Szkoły Oficerskiej w Moskwie i w 1913 r., jako oficer piechoty, rozpoczął zawodową służbę. Po skierowaniu na front,
w 1915r., został ciężko ranny i dostał się do niewoli austriackiej. Udało mu się uciec i powrócić do czynnej służby.
W listopadzie 1916 r. wstąpił do II Brygady Legionów Polskich. W lutym 1918 r. został internowany na Węgrzech, ale w już listopadzie wrócił pod polskie sztandary. Został awansowany do stopnia majora 1 czerwca 1919 r. Walczył w wojnie polsko-bolszewickiej. W okresie od lipca 1919 r. do lutego 1921 r. kolejno był dowódcą kompanii, batalionu, a potem 2 Kowieńskiego Pułku Strzelców 2 Dywizji Pancernej. Został ranny, prowadząc żołnierzy do ataku. Za wojnę polsko-bolszewicką został odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy. Od lutego 1921 r. był
w sztabie 19 Dywizji Piechoty w Wilnie.

W listopadzie 1921 r. został słuchaczem w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie. Po ukończeniu studiów od listopada 1923 r. pełnił służbę w 62 Pułku Piechoty, a następnie w Oddziale Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. W maju został szefem Oddziału V w Biurze Ścisłej Rady Wojennej. W lipcu 1926 r. mianowano go I oficerem sztabu w Generalnym Inspektoracie Sił Zbrojnych (GIZS), a już 1 stycznia 1928r. otrzymał awans na stopień podpułkownika dyplomowanego. Został przeniesiony na stanowisko I Oficera Inspektoratu Armii, a następnie do służby liniowej – został zastępcą dowódcy 58 Pułku Piechoty w Poznaniu. We wrześniu 1931 r. został przeniesiony do służby
w Korpusie Ochrony Pogranicza (KOP). Najpierw był dowódcą pułku „Głębokie”. Dał się poznać wówczas nie tylko, jako dowódca jednostki wojskowej, ale także, jako współgospodarz znacznej części Wileńszczyzny. Był w bliskich kontaktach z władzami terenowymi oraz przedstawicielami kościoła katolickiego i cerkwi prawosławnej. Interesował się problemami mieszkańców i władz. Bardzo zaangażował się w pomoc w budowie gimnazjum
w Głębokiem. Na jego apel oficerowie i podoficerowie pułku dobrowolnie na ten cel się opodatkowali. Dodatkowo
w podległych jednostkach organizował imprezy, z których dochód również był na to przeznaczany. Od lutego 1934 r. był zastępcą dowódcy KOP. Prezentował interesujące i wyważone oceny sytuacji wojskowo-militarnej, co między innymi dostrzegł marszałek Józef Piłsudski. Jednocześnie 1 stycznia 1934 r. Zygmunt Bohusz-Szyszko otrzymał awans na stopień pułkownika dyplomowanego. W sierpniu 1938 r. został dowódcą piechoty dywizyjnej w 1 Dywizji Piechoty w Wilnie.

2 września 1939 r. w toku walk został dowódcą 16 Dywizji Piechoty. W obliczu znacznej przewagi nieprzyjaciela zreorganizował oddziały i, skutecznie nimi dowodząc, powstrzymał natarcie. 11 września 16 DP otrzymała zadanie zdobycia Łowicza. Atak z zaskoczenia był najlepszym rozwiązaniem. Po niezwykle zaciętych i ciężkich walkach nocnych już 12 września o świcie Łowicz został odebrany Niemcom przez oddziały polskie, które następnie rozpoczęły pogoń za cofającym się nieprzyjacielem. Wkrótce jednak płk Bohusz-Szyszko otrzymał inny rozkaz,
w wyniku, którego zmuszony był przerwać swoje działania i wycofać się na północny brzeg Bzury. Już 14 września ponownie zostały podjęte walki o Łowicz, który w tym czasie został zajęty przez Niemców. W godzinach popołudniowych miasto zostało odbite przez oddziały Polskie. Nieprzyjaciel nie dał jednak za wygraną i uderzył ze wzmożoną siłą. Rozpoczęły się ciężkie walki uliczne, w których w związku z dużo przewagą nieprzyjaciela 16 DP poniosła znaczne straty. Pułkownik został ostatecznie zmuszony do wycofania swoich wojsk. Później 16 DP osłaniała od południa główne siły Armii „Poznań” w czasie ataku w okolicy Sochaczewa. Dalej dywizja płk. Bohusza-Szyszko miała kierować się na Warszawę. W czasie marszu była kilkukrotnie bombardowana przez lotnictwo niemieckie, co przyniosło bardzo duże straty. W czasie natarcia na Witkowice 16 DP poniosła kolejne straty. Pułkownikowi udało się przeprowadzić przez Bzurę oddział tylko 200 żołnierzy, którzy w jeszcze mniejszych grupach przedostali się do Warszawy i Modlina. Na czele 16 Dywizji Piechoty płk Bohusz-Szyszko przeszedł cały szlak.

Po porażce Kampanii Wrześniowej udało mu się uniknąć niewoli i po uzyskaniu fałszywych dokumentów przedostał się przez Węgry do Francji. Natychmiast po przybyciu do Paryża zameldował swoją gotowość Naczelnemu Wodzowi. W styczniu 1940 r. gen. Władysław Sikorski powołał go na dowódcę Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich (SBSP). Inspiracją do stworzenia Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich był atak Związku Sowieckiego na Finlandię. Polski rząd w Paryżu zajął zdecydowane stanowisko wobec sowieckiej agresji i postanowił wesprzeć Finów. 9 lutego 1940 r. płk Bohusz-Szyszko otrzymał rozkaz zorganizowania brygady, co zajęło mu zaledwie miesiąc. W trakcie organizacji i szkolenia żołnierzy zostało zmienione przeznaczenie tej jednostki. Już 19 kwietnia Bohusz-Szyszko otrzymał awans do stopnia generała brygady. 24 kwietnia, w związku z niemieckim napadem na Norwegię, brygada załadowała się na statki i w liczbie 4778 żołnierzy odpłynęła z francuskiego portu Brest.

Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich była pierwszą wielką jednostką polską, która po Kampanii Wrześniowej przystąpiła do walk z Niemcami. Poza stroną militarną miało to ogromne znaczenie propagandowo-psychologiczne dla umęczonego wojną społeczeństwa polskiego. W pierwszych dniach maja statki z żołnierzami dotarły do portów Norwegii. Od razu po rozładunku SBSP przystąpiła do swoich zadań, wspierając aliantów.
W uzbrojeniu brygada miała oprócz broni strzeleckiej 15 moździerzy kalibru 60 milimetrów, 15 moździerzy kalibru 81 milimetrów i 25 działek przeciwpancernych. Gen. Bohusz-Szyszko, mając za sobą świeże doświadczenia wojenne, jako jedyny wśród alianckich dowódców walczących w Norwegii, był przekonany, że sukces piechocie mogły zapewnić czołgi i lotnictwo. Zabiegał o to u przełożonych. Jednak dowództwo francuskie nie wyraziło zgody na wysłanie do Norwegii liczących się sił pancernego i lotniczego wsparcia. Generał musiał w czasie bitwy o Narvik wypełniać rozkazy przełożonych, których poglądy na wojnę były nieadekwatne do wymogów aktualnego pola walki. Pomimo tych przeciwności brygada dowodzona przez gen. Bohusza-Szyszko wykazała swe zalety bojowe. Za wroga miała żołnierzy 3 Dywizji Górskiej, dowodzonej przez gen. Edwarda Dietla – elitarne grupy Wehrmachtu, jednakże żołnierze SBSP potrafili skutecznie bić się w trudnych, górskich warunkach, wypierając Niemców z kolejnych fiordów. Ostatecznym celem było zdobycie Narviku. Rozpoczął się atak polski na Ankenes (przedmieście Narviku). Niemcy bronili się zajadle, ale polscy żołnierze nie dawali za wygraną. Walka toczyła się niemal wręcz, przy pomocy bagnetu czy kolby karabinu. Po kilkudniowych ciężkich starciach 28 maja 1940 r. oficjalnie ogłoszono wiadomość
o zdobyciu Narviku.

Pogarszająca się sytuacja na frontach we Francji zdecydowała o przerwaniu zwycięskiej bitwy i odwrocie Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich. Brygada została drogą morską wycofana do Francji. Była to błędna decyzja, która w niedługim czasie zdecydowała o dalszych losach jednostki. Naczelny Wódz gen. Sikorski
w przeddzień kapitulacji Francji rozkazał brygadzie przystąpić do aktywnych działań pomimo braku odpowiedniego wyposażenia. Gen. Bohusz-Szyszko nie mógł działać wbrew woli Naczelnego Wodza. W efekcie jednostka została rozbita przez przeważające niemieckie siły pancerne. Z niej całej uratowała się tylko grupa płk. Benedykta Chłusewicza, która spóźniła się i nie dołączyła do sił głównych (około 400 ludzi), drobne pododdziały i 2 batalion (około 200 ludzi). Wysłanie Polaków do boju w takim stanie było niemądre. Zaledwie kilkuset żołnierzom udało się dotrzeć do portów i ewakuować do Anglii lub przystąpić do konspiracji czy francuskiego ruchu oporu. Większość
z żołnierzy dostała się do niewoli niemieckiej lub francuskiej, kolaboracyjnego rządu Vichy.

Samemu generałowi udało się przedostać do Anglii. We wrześniu 1940 r. w Szkocji został komendantem Centralnego Obozu Wyszkoleniowego I Korpusu PSZ w Crawford. W 1941 r. po podpisaniu umowy Sikorski-Majski gen. Bohusz-Szyszko stanął na czele Polskiej Misji Wojskowej w ZSRS i przygotował w tym czasie polsko-sowiecką umowę wojskową przewidującą tworzenie Armii Polskiej w tym kraju. Z chwilą powstania wojska w ZSRS został najpierw dowódcą 7 Dywizji Piechoty, a następnie szefem Sztabu Armii Polskiej w Związku Sowieckim. Napływ Polaków do nowopowstałego wojska był zaskakująco duży. W październiku stan liczebny wynosił już ponad 38 tysięcy ludzi.

Po ewakuacji wojska na Bliski Wschód gen. Bohusz-Szyszko został dowódcą 5 Kresowej Dywizji Piechoty,
a w czerwcu 1943 r. zastępcą dowódcy II Korpusu Polskiego gen. Andersa. W 1945r. na tym stanowisku wziął udział w kampanii włoskiej. W czasie bitwy pod Monte Cassino często znajdował się w pierwszej linii walk, przekazywał rozkazy, przeprowadzał rozpoznania, przebywał wśród żołnierzy, dodając im otuchy. Mimo niezwykle trudnej sytuacji na danym odcinku walk był zawsze pogodny i nastawiony optymistycznie. Wierzył w swoich żołnierzy, w ich dzielność i wytrwałość. Gen. Bohusz-Szyszko 1 czerwca 1945 r. otrzymał awans na stopień generała dywizji.

Po zakończeniu działań wojennych i powrocie II Korpusu do Anglii gen. Bohusz-Szyszko zamieszkał w Londynie.
W latach 50. komunistyczne władze w Polsce odebrały mu obywatelstwo. Anglicy nie przyznali żołnierzom należnych świadczeń alianckim. Otrzymał pożyczkę, za którą założył sklep kolonialny, a później hurtownię. Nagła ciężka choroba generała i jego długotrwały pobyt w szpitalu spowodował bankructwo firmy. Później Bohusz-Szyszko zajął się odnawianiem porcelany. Po wojnie poświęcił się również działalności kombatanckiej oraz pracy publicystycznej i pisarskiej. W latach 1965-1966 był prezesem Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. Przez cały okres pobytu w Londynie marzył o powrocie do wolnej i niepodległej Polski. Zmarł w Londynie 20 czerwca 1982 r. Zgodnie ze swoją wolą został pochowany na warszawskich Powązkach.

Generał Zygmunt Bohusz-Szyszko był dobrym dowódcą i dzielnym żołnierzem. Odznaczony Orderem Wojennym Virtuti Militari klasy IV i V, czterokrotnie Krzyżem Walecznych, dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami.

Oprac. Weronika Szymańska, FN Lublin

Źródła:

1/ Zbigniew Mierzwiński; „Generałowie II Rzeczypospolitej”, Wydawnictwo Polonia, Warszawa 1990 r.;

2/ Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurawski; „Generałowie Polski Niepodległej”, Editions Spotkania, Warszawa 1991 r.;

3/ http://www.dziennik.com/publicystyka/artykul/generalowie-ii-rp-gen.-dyw.-zygmunt-piotr-bohusz-szyszko

4/ http://nowahistoria.interia.pl/polska-walczaca/news-norwegia-1940-samodzielna-brygada-strzelcow-podhalanskich-w-,nId,1409347

5/ http://www.ivrozbiorpolski.pl/index.php?page=bohusz-szyszko